Mae’r angen am fuddsoddiad mewn iechyd a llesiant i gyflawni datblygu cynaliadwy a thwf economaidd cynhwysol yn gryfach nag erioed yn wyneb sawl her ac adfyd. Mae hyn yn arbennig o bwysig wrth i ni ymateb ac adfer o’r pandemig COVID-19 cyfredol. Mae’r pandemig wedi tynnu sylw at, ac wedi cyfrannu at, anghydraddoldebau cynyddol ar draws cymunedau, cymdeithas a’n planed, gan greu gwendidau newydd hefyd. Mae hefyd wedi dwyn i’r amlwg ganlyniadau negyddol tanfuddsoddi mewn iechyd a llesiant, ac wedi dangos cysylltiadau clir rhwng buddsoddi mewn iechyd cyhoeddus, nid yn unig i amddiffyn iechyd, a’r economi ehangach.

Mae cyflwyno’r achos dros fuddsoddi mewn atal ac iechyd y cyhoedd trwy ddangos ar y cyd werth cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol rhaglenni iechyd cyhoeddus yn hanfodol er mwyn bwrw ymlaen ag ymrwymiadau cenedlaethol a rhyngwladol, er mwyn galluogi polisi a gweithredu cynaliadwy a theg i bawb. Wrth i ni symud i’r cam adfer o COVID-19, mae’n bwysig bod camau’n cael eu targedu i gynyddu gwerth gwasanaeth ac ymyriadau i’r eithaf. Bydd ymgorffori canlyniadau cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol yn y broses benderfynu yn sicrhau bod hyn yn cael ei gyflawni trwy adeiladu ‘Economi Llesiant’; math o adferiad sy’n gosod cyd-fuddion buddsoddiad iechyd a llesiant, cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol ar draws sectorau yn hanfodol i ailadeiladu ein heconomi a’n cymdeithas.

I gael mwy o wybodaeth am ein gwaith Buddsoddi Cynaliadwy gweler isod:

Dadlau’r Achos dros Fuddsoddiad Cynaliadwy mewn Iechyd a Llesiant

Mae polisïau ac arferion buddsoddi cyfredol yn anghynaladwy ac yn arwain at gostau uchel i boblogaethau a’r blaned. Felly mae’r Tîm Iechyd Rhyngwladol wedi cynhyrchu cynllun gwaith i fynd i’r afael â’r heriau hyn a hwyluso buddsoddiad ar gyfer iechyd a llesiant fel sbardun a galluogwr cynaliadwyedd economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol.

Fel rhan o’r cynllun gwaith mae’r Tîm Iechyd Rhyngwladol wedi gweithio ar y prosiectau canlynol:

  • Cyhoeddodd Rhwydwaith Tystiolaeth Iechyd Sefydliad Iechyd y Byd (WHO HEN), y Swyddfa Ewropeaidd ar gyfer Buddsoddi mewn Iechyd a Datblygu adroddiad ar Buddsoddi mewn iechyd a llesiant’ mewn cydweithrediad ag Iechyd Cyhoeddus Cymru. Mae’r adroddiad yn darparu tystiolaeth ar yr enillion cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol ehangach ar fuddsoddi mewn polisïau iechyd cyhoeddus yn Rhanbarth Ewrop. Mae’r adroddiad yn cynnig fframwaith trosfwaol ar gyfer buddsoddiadau ar gyfer iechyd a llesiant i amlinellu’r rhyng-gysylltiadau rhwng iechyd a datblygu cynaliadwy. Gan ddefnyddio dull enillion cymdeithasol ar fuddsoddiad (SROI), mae’r dystiolaeth a gasglwyd wedi arwain at dri chanfyddiad allweddol:
    • Mae gwneud ‘busnes fel arfer’ yn anghynaladwy
    • Mae buddsoddi mewn polisïau iechyd cyhoeddus yn darparu atebion effeithiol, effeithlon, cynhwysol ac arloesol ac yn gyrru cynaliadwyedd cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol
    • Mae buddsoddi mewn iechyd a llesiant yn sbardun ac yn alluogwr datblygu cynaliadwy ac i’r gwrthwyneb.
  • Mae’r canllaw, Gyrru Ffyniant i Bawb trwy Fuddsoddi mewn Iechyd a Llesiant, yn nodi deg cyfle polisi allweddol sy’n seiliedig ar dystiolaeth ar gyfer buddsoddi yng Nghymru. Mae’r cyfleoedd a nodwyd yn yr adroddiad yn mynd i’r afael â meysydd o faich a chost uchel yng Nghymru, gan sicrhau enillion economaidd yn ogystal â chymdeithasol ac amgylcheddol, a chefnogi twf economaidd cynhwysol cynaliadwy. Bydd y canllaw yn helpu’r rhai sy’n gwneud penderfyniadau i weithredu strategaeth genedlaethol Ffyniant i Bawb Llywodraeth Cymru.
  • Datblygodd y Tîm Iechyd Rhyngwladol mewn cydweithrediad â Swyddfa Fenis WHO ganllaw i ddarparu arweiniad a fframwaith i fynd i’r afael â’r anghydraddoldebau cynyddol a’r adnoddau prin sy’n wynebu’r sector gofal iechyd. Nod y canllaw yw cefnogi cydweithwyr yn y sector gofal iechyd i ddatblygu eu hoffer, eu hadnoddau a’u cynlluniau eu hunain yn eu cenhadaeth eu hunain i reoli’r materion hyn. Mae’r canllaw yn amlinellu pedwar cam allweddol ar sut i syntheseiddio, trosi a chyfleu tystiolaeth economeg iechyd cyhoeddus i mewn i bolisi ac arfer. Felly nod y canllaw yw:
    • gwella llywodraethu, buddsoddiad ac atebolrwydd am iechyd a thegwch
    • darparu proses gam wrth gam i ddatblygu adroddiadau synthesis tystiolaeth i yrru buddsoddiad ar gyfer iechyd, tegwch a datblygu cynaliadwy
    • cefnogi atal dadfuddsoddi mewn iechyd cyhoeddus, buddsoddi mewn atal (iechyd cyhoeddus), a phrif ffrydio buddsoddiad traws-sector
Rhaglen Tystiolaeth o Werth

Nod y rhaglen Tystiolaeth o Werth yw datblygu a threialu dull i amcangyfrif gwerth cyfannol (cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol) rhaglenni iechyd cyhoeddus. Mae hyn yn cynnwys:

  1. Llunio sylfaen dystiolaeth ar werth cymdeithasol a’r enillion ar fuddsoddiad gwasanaethau iechyd cyhoeddus ac ymyriadau mewn meysydd thematig allweddol;
  2. Treialu cymhwyso methodoleg SROI ar gyfer rhaglenni iechyd cyhoeddus dethol;
  3. Codi ymwybyddiaeth a gwella dealltwriaeth o werth cymdeithasol a dulliau SROI ac economeg iechyd perthnasol eraill o fewn Iechyd Cyhoeddus Cymru ac ar draws rhanddeiliaid allweddol perthnasol;
  4. Datblygu cronfa ddata ddigidol ryngweithiol ac offeryn ar gyfer storio, trin a chyflwyno data economeg iechyd, i lywio a chefnogi gwneud penderfyniadau, blaenoriaethu buddsoddiad a gwella ansawdd; a
  5. Datblygu fframwaith a dull ar gyfer dangos tystiolaeth o werth cymdeithasol rhaglenni (iechyd) cyhoeddus, y gellir eu defnyddio a’u haddasu gan gyrff cyhoeddus eraill a sefydliadau iechyd cyhoeddus ledled Cymru ac yn rhyngwladol.

Bydd y cynhyrchion o’r gwaith hwn yn bwydo i mewn i Raglen Adeiladu Cymru Iachach a Rhaglen Trawsnewid Llywodraeth Cymru, gan lywio a hwyluso gwneud penderfyniadau, datrysiadau ymarferol a blaenoriaethu buddsoddiad mewn atal ar gyfer Cymru Iachach, Fwy Cyfartal a Llewyrchus, gan gyflawni a chyflymu cynnydd tuag at fywydau llewyrchus iach i bawb.

Economi Llesiant

Mae’r prosiect hwn yn brosiect ar y cyd lefel uchel rhwng Cymru (Iechyd Cyhoeddus Cymru), y Ffindir a WHO (Swyddfa Fenis), sy’n canolbwyntio ar nodi a datblygu polisïau, datrysiadau a dulliau arloesol allweddol, gyda nifer o lesiant, cymdeithasol, economaidd a cyd-fuddion amgylcheddol tuag at adeiladu ‘Economi Llesiant’. Mae hyn yn cynnwys:

  • Gosod pobl a’u llesiant yng nghanol polisi a gwneud penderfyniadau, gan alluogi pawb i gyrraedd eu potensial llawn a mwynhau eu hawliau sylfaenol;
  • Arddangos natur llesiant y boblogaeth, cynnydd cymdeithasol a thwf economaidd sy’n atgyfnerthu ei gilydd;
  • Tynnu sylw at bwysigrwydd buddsoddi mewn polisïau, prosesau a strwythurau effeithiol, effeithlon a theg sy’n sicrhau mynediad teg i wasanaethau cyhoeddus a chyfleoedd llesiant;
  • Ymgorffori gwerthoedd cymdeithasol, megis tegwch, cynhwysiant, llesiant a chynaliadwyedd; a defnyddio enillion cymdeithasol ac economaidd ar fuddsoddiad, wrth ddylunio a gweithredu pecynnau adfer ariannol a chymdeithasol COVID-19
  • Cryfhau a hyrwyddo rôl arweiniol Cymru, gan agor cyfleoedd cydweithredol, ymchwil a busnes pellach ledled Ewrop ac yn fyd-eang

Deall Economeg Anghydraddoldebau Iechyd yng Nghymru

Prif bwrpas y rhaglen hon yw amcangyfrif cost anghydraddoldeb iechyd a gwerthuso cost-effeithiolrwydd dosbarthu rhaglenni iechyd cyhoeddus yng Nghymru. Nod y rhaglen hon yw cyflawni’r amcanion canlynol:

  • Nodi patrwm cymdeithasol gwahanol ddefnydd gwasanaethau iechyd yn GIG Cymru
  • Amcangyfrif cost anghydraddoldeb iechyd gan ddefnyddio data gofal eilaidd (derbyniadau cleifion mewnol mewn ysbytai, gwasanaethau damweiniau ac achosion brys, gwasanaethau cleifion allanol), data gwasanaethau meddygon teulu gofal sylfaenol, a data gwasanaethau iechyd cymunedol eraill yng Nghymru.
  • Ymgorffori defnydd gwasanaeth iechyd hanesyddol a gwybodaeth gost amcangyfrifedig ar Lwyfan Datrys Ecwiti Iechyd Cymru (WHES)
  • Gwerthuso cost-effeithiolrwydd dosbarthu gwahanol raglenni iechyd cyhoeddus, gan gynnwys defnyddio technegau modelu dadansoddol penderfyniadau ac efelychu
Cyfres Modelu Economeg Iechyd (gan gynnwys effaith pandemig COVID-19)

Prif bwrpas y rhaglen hon yw modelu effaith ffactorau economaidd, gan gynnwys newidiadau diweithdra cysylltiedig COVID-19 ar ganlyniadau iechyd a defnydd gwasanaethau iechyd. Nod y rhaglen hon yw cyflawni’r amcanion canlynol:

  • Rhagamcanu canlyniadau economaidd COVID-19 ar Salwch Hirsefydlog yng Nghymru
  • Rhagamcanu canlyniadau economaidd COVID-19 ar Ddefnydd Gwasanaeth Iechyd (HSU) yng Nghymru
  • Rhagfynegi canlyniadau economaidd COVID-19 ar Drais a Throsedd yng Nghymru
  • Amcangyfrif cost COVID-19 o safbwynt y GIG
Rhaglenni Gwerthuso Economaidd

Mae gwerthuso economaidd yn gymhariaeth o gostau a chanlyniadau ymyriadau gofal iechyd, sy’n mesur effeithlonrwydd economaidd. Mae’r dadansoddiad cost-effeithiolrwydd yn darparu’r gost i system iechyd ar gyfer pob uned effeithiolrwydd y mae’n ei chyflawni trwy raglen gwella ansawdd, tra bod enillion ar fuddsoddiad yn nodi faint o enillion ariannol y gall system iechyd eu cael o bob punt y mae’n ei buddsoddi mewn rhaglen gwella ansawdd. Nod y rhaglen hon yw cyflawni’r amcanion canlynol:

  • Gwerthuso cost-effeithiolrwydd a’r enillion ar fuddsoddiad gwahanol raglenni iechyd cyhoeddus mewn cydweithrediad ag arweinydd rhaglenni ar draws cyfarwyddiaethau o fewn Iechyd Cyhoeddus Cymru

Mae’r dystiolaeth a gynhyrchir o waith economeg iechyd yn helpu’r rhai sy’n gwneud penderfyniadau i ddyrannu adnoddau iechyd yn effeithlon ac yn gyfiawnadwy i wahanol raglenni iechyd cyhoeddus yn Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Sut i Gyflwyno’r Achos dros Fuddsoddi Cynaliadwy mewn Lles a Thegwch Iechyd: Canllaw Ymarferol

Darllen mwy

Gwneud Gwahaniaeth: Buddsoddi mewn Iechyd a Lles Cynaliadwy ar gyfer Pobl Cymru

Darllen mwy

Buddsoddi mewn iechyd a lles: Adolygiad o’r elw cymdeithasol ar fuddsoddiad o bolisïau iechyd y cyhoedd i gefnogi gweithredu’r Nodau Datblygu Cynaliadwy drwy adeiladu ar Iechyd 2020

Darllen mwy

Ysgogi Ffyniant i Bawb drwy Fuddsoddi mewn Iechyd a Lles

Darllen mwy