Cafodd canfyddiadau o astudiaeth genedlaethol newydd ledled Cymru fod oedolion a oedd wedi dioddef pedwar neu fwy o fathau o ACE bron 10 gwaith yn fwy tebygol o fod wedi teimlo eu bod eisiau lladd eu hunain neu wedi hunan-niweidio o gymharu â’r rhai nad oedd wedi cael unrhyw brofiadau ACE. Gwnaeth yr astudiaeth gan Iechyd Cyhoeddus Cymru a Phrifysgol Bangor ganfod hefyd bod rhai mesurau cymunedol sylfaenol yn helpu i adeiladu cydnerthedd a all helpu i ddiogelu unigolion rhag datblygu’r problemau iechyd meddwl y gall ACEs eu hachosi. Mae canlyniadau’n dangos po fwyaf o ACEs roedd pobl yn dioddef, y mwyaf oedd eu risg o salwch meddwl drwy gydol eu hoes. Roedd pa un ai oedd unigolion erioed wedi cael triniaeth ar gyfer salwch meddwl wedi cynyddu o 23 y cant o’r rhai heb ACEs i 64 y cant o’r rhai â phedwar neu fwy o ACEs. O ran teimlo eu bod eisiau lladd eu hunain neu wedi hunan-niweidio roedd y cynnydd o 6 y cant i 39 y cant.

Roedd datblygu cydnerthedd drwy fynediad i oedolyn y gellir ymddiried ynddo yn ystod plentyndod, ffrindiau cefnogol a chymryd rhan mewn gweithgareddau cymunedol, fel chwaraeon, yn lleihau’r risgiau o ddatblygu salwch meddwl; hyd yn oed ymhlith y rhai a oedd yn profi lefelau uchel o ACEs. Yn gyffredinol, roedd cael ffrindiau cefnogol, cyfleoedd ar gyfer cyfranogiad cymunedol, pobl i’w parchu a ffynonellau eraill o gydnerthedd yn ystod plentyndod yn fwy na haneru salwch meddwl presennol mewn oedolion gyda phedwar neu fwy o ACEs o 29 y cant i 14 y cant, ac erioed wedi teimlo eu bod eisiau lladd eu hunain neu wedi hunan-niweidio o 39 y cant i 17 y cant.

Roedd cymryd rhan mewn chwaraeon fel plentyn ac oedolyn yn ffynhonnell arall o gydnerthedd i salwch meddwl gyda’r achosion o gael triniaeth bresennol am salwch meddwl yn gostwng o 23 y cant mewn oedolion nad oeddent yn cymryd rhan yn rheolaidd mewn chwaraeon i 12 y cant ymhlith y rhai a oedd yn cymryd rhan mewn chwaraeon yn rheolaidd.

Mae ACEs yn brofiadau trawmatig sy’n digwydd cyn 18 oed. Mae’r profiadau hyn yn amrywio o gam-drin llafar, meddyliol a chorfforol, i ddod i gysylltiad ag alcoholiaeth, y defnydd o gyffuriau a thrais domestig gartref.  Cynhaliwyd Arolwg Profiad Niweidiol yn ystod Plentyndod (ACE) a Chydnerthedd i archwilio ffactorau unigol a chymunedol a all gynnig diogelwch rhag effeithiau niweidiol ACEs ar iechyd, llesiant a ffyniant ar draws y cwrs bywyd.

Roedd canfyddiadau allweddol eraill o’r astudiaeth yn cynnwys:

  • Gwnaeth cyfran y bobl â phedwar neu ragor o ACEs sy’n nodi salwch meddwl presennol ostwng o 37 y cant yn y rhai â lefelau cydnerthedd cyffredinol isel pan oeddent yn oedolion i 13 y cant yn y rhai â lefelau  cydnerthedd cyffredinol uchel pan oeddent yn oedolion.
  • Gwnaeth cyfran y bobl â phedwar neu fwy o ACEs sy’n nodi salwch meddwl presennol ostwng o 35 y cant yn y rhai a oedd yn teimlo’n ddiogel yn ariannol am ddim mwy na mis i 11 y cant yn y rhai a oedd yn teimlo’n ddiogel yn ariannol am o leiaf pum mlynedd

Disgrifir cydnerthedd fel y gallu i oresgyn caledi difrifol fel y rhai a gyflwynir gan ACEs. Cafodd data eu casglu rhwng mis Mawrth a mis Mehefin 2017 mewn cyfweliadau wyneb yn wyneb â sampl yng Nghymru o 2,005 o bobl 18-69 oed, a sampl atgyfnerthu o 492 o breswylwyr mewn ardaloedd â lefelau uwch o Gymraeg llafar.

I ddarllen yr adroddiad llawn ac i weld y ffeithluniau cyfatebol, ewch i wefan Iechyd Cyhoeddus Cymru.